Traktat ryski – odzyskane dziedzictwo

Traktat ryski – odzyskane dziedzictwo. 100-lecie traktatu ryskiego na Zamku

16 marca31 grudnia 2021 r.

Jak prezentowałby się wnętrza Zamku Królewskiego w Warszawie ogołocone z dzieł sztuki i narodowych pamiątek, bez widoków Warszawy Canaletta, obrazów historycznych Bacciarellego czy rzeźb Le Bruna? Trudno to sobie dzisiaj wyobrazić. Tak jednak było w okresie zaborów, kiedy do Rosji zostały wywiezione najcenniejsze eksponaty z zamkowej kolekcji, a ich miejsce zajęły symbole władzy carskiej.

18 marca 2021 r. przypada 100. rocznica podpisania kończącego wojnę polsko-bolszewicką traktatu pokojowego w Rydze, na mocy którego zostały wyznaczone granice państwa polskiego na wschodzie oraz uregulowano kwestie odszkodowań dla Polski (artykuł XI traktatu ryskiego zawierał postanowienia o zwrocie Polsce mienia kulturalnego, grabionego przez Rosję od 1772 r., stanowiąc punkt wyjścia do trwającej 15 lat rewindykacji polskich dóbr kultury).

Z tej okazji Zamek Królewski w Warszawie zaprasza na cykl wydarzeń upamiętniających to ważne porozumienie, dzięki któremu do Polski powróciło wiele bezcennych dzieł sztuki oraz pamiątek narodowych.

15 marca 2021 r. odbyło się uroczyste otwarcie wystaw: Traktat ryski – odzyskane dziedzictwo, przygotowanej przez Zamek Królewski w Warszawie, oraz Gorzki pokój. Traktat ryski 1921 r. – autorstwa Instytutu Pamięci Narodowej. W uroczystości udział wzięli: Małgorzata Gosiewska, Wicemarszałek Sejmu RP, prof. Piotr Gliński, Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, dr Jarosław Szarek, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej oraz prof. Wojciech Fałkowski, Dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie.

Zapraszamy do obejrzenia filmu, w którym po wystawie Traktat ryski – odzyskane dziedzictwo oprowadzają jej kuratorzy: dr Magdalena Białonowska i Norbert Haliński:


Wystawie towarzyszy cykl 10 wykładów naukowych (online). Najbliższy z nich odbędzie się 13 kwietnia 2021 r. i będzie nosić tytuł Znaczenia traktatu ryskiego w ewolucji norm prawno-międzynarodowych w zakresie integralności dziedzictwa kulturowego, a wygłosi go prof. Wojciecha Kowalskiego z Uniwersytetu Śląskiego.

Od 16 marca do 31 grudnia 2021 r. w salach Zamku Królewskiego zostanie udostępniona specjalna ścieżka zwiedzania po Apartamentach Wielkim i Królewskim, z oznaczeniem dzieł sztuki, które zostały odzyskane na mocy postanowień traktatu ryskiego, a także reprodukcje zdjęć ukazujących zmiany w wyglądzie i wystroju sal od 1900 do 1939 r.

W dniach 16 marca–11 kwietnia 2021 r. w ramach wystawy czasowej w Sali Rady zaprezentowane zostaną zdjęcia i dokumenty związane z procesem rewindykacji polskich dzieł sztuki z Rosji sowieckiej oraz fotografie ukazujące wygląd sal zamkowych w okresie zaborów, I wojny światowej oraz II RP. Dokumenty i fotografie pochodzą ze zbiorów: Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Gabinetu Rycin Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Muzeum Warszawy oraz Archiwum i Biblioteki Naukowej Zamku Królewskiego w Warszawie.

Celem cyklu wydarzeń Traktat ryski – odzyskane dziedzictwo jest próba unaocznienia materialnego znaczenia traktatu ryskiego dla Zamku Królewskiego w Warszawie. Kuratorami wydarzeń na Zamku są dr Magdalena Białonowska, Norbert Haliński oraz Paweł Tyszka, a autorem projektu scenografii wystawyJarosław Kłaput.

Zamkowe wydarzenia uzupełni wystawa Instytutu Pamięci Narodowej Gorzki pokój. Traktat ryski 1921 r., która zostanie zaprezentowana na Dziedzińcu Zamku Królewskiego. Wystawa ukazuje całościowy obraz zagadnień związanych z najważniejszą ugodą pokojową, jaką Polska podpisała jako samodzielny byt polityczny w minionym stuleciu. Jej założeniem jest szerokie nakreślenie genezy traktatu pokojowego, zawartego po zwycięskiej wojnie Polski z sowiecką Rosją, a także ukazanie jego konsekwencji w krótkiej historii międzywojnia oraz w dłuższej perspektywie relacji polsko-rosyjskich, w tym polsko-sowieckich. Wystawa prezentuje losy Polaków, Białorusinów i Ukraińców w kontekście brzemiennych w skutki postanowień traktatowych. Część zdjęć pochodzi z prywatnych zbiorów Stanisława Grabskiego, głównego architekta traktatu z polskiej strony, zdeponowanych w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Ekspozycja będzie dostępna na zamkowym dziedzińcu od 16 marca do 24 kwietnia 2021 r. Autorem jej koncepcji jest Adam Hlebowicz, dyrektor Biura Edukacji Narodowej IPN, przy współpracy z prof. Markiem Gałęzowskim. Oryginalną koncepcję plastyczną stworzył Jarosław Kłaput.

Cykl wykładów towarzyszących wystawie >


Wydarzenie organizowane w ramach programu towarzyszącego obchodom jubileuszu 50-lecia odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie