Malarz książąt - książę malarzy

Datę przyjścia na świat Tiziano Vecellio (Tycjana), można podać jedynie w przybliżeniu. Urodzony w Pieve di Cadore, artysta świadomie dodawał sobie lat, aby  u mecenasów zasłużyć na godność patriarchy i uchodzić za równorzędnego partnera Giorgiona, mistrza i współpracownika, z którym tworzył słynne (nieistniejące już) freski na fasadzie Fondaco dei Tedeschi w Wenecji i po śmierci którego dokończył kilka jego obrazów, m.in. słynną Wenus odpoczywającą.

Gdyby więc podawany przez Tycjana rok 1473 uznać za wiarygodną datę jego narodzin, to z konfrontacji z aktem zgonu, sporządzonym w kościele San Canciano w 1576 roku wynikałoby, że żył ponad sto lat. Choć biografowie nie negują jednoznacznie tego faktu, za prawdopodobny moment przyjścia na świat malarza zwykło się przyjmować okres między 1488 a 1490 rokiem.

Objawiony we wczesnym wieku talent Tycjana kształtowały kolejno pracownie: Sebastiano Zuccato, Giovanniego Belliniego i Carpaccia. Jednak wpływ Giorgiona na dalszy rozwój twórczości Tycjana okaże się najtrwalszy i najsilniejszy. Pozostając pod jego silną inspiracją, dopiero po 1515 roku ukształtuje swój własny styl. To wtedy (1516 – 1518) powstanie słynne Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, obraz ołtarzowy dla weneckiego kościoła franciszkanów, dei Frari, dzięki któremu otrzyma stanowisko głównego malarza Serenissimy, piastowane przez 60 lat aż do śmierci.

Jednocześnie jednak będzie pracować na zamówienie dworów włoskich – Gonzagów w Mantui, Della Rovere w Urbino (słynny akt Wenus z Urbino), czy Farnese w Rzymie, a jego agent, pisarz, a także przyjaciel, Pietro Aretino zarekomenduje mistrza cesarzowi Karolowi V. Dowodem uznania władcy, którego portret Tycjan namaluje z okazji koronacji w Bolonii jest nie tylko zawrotne honorarium – 1000 dukatów, ale i anegdota według której cesarz miał podnieść upuszczony przez malarza pędzel, ze słowami: Tycjan jest godzien, by służył mu Cezar; mamy wielu książąt i tylko jednego Tycjana.

Pomimo sławy i zamożności (ranga nadwornego malarza dworu hiszpańskiego w 1530 roku, tytuł hrabiowski) żyje skromnie, nieprzerwanie skupiony na pracy, nawet po osobistej tragedii – śmierci żony, Cecylii, a potem również córki, Lawinii. Podczas pobytu w Rzymie (1545 – 1546) maluje słynny Portret Pawła III z nepotami, za co otrzymuje honorowe obywatelstwo Wiecznego Miasta. Dorobek malarski Tycjana stale powiększają liczne portrety, pejzaże, pełne erotyki sceny mitologiczne i obrazy religijne. Wiele dzieł pozostawi kolejnemu mecenasowi, następcy tronu hiszpańskiego, Filipowi II, realizując jego zamówienia w latach 50. i 60. XVI w.
Dopiero pod koniec życia zacznie tworzyć dla siebie, a jego dzieła odzwierciedlą cierpienie, spotęgowane zapewne śmiercią kolejnych, bliskich osób – przyjaciela Aretina i długoletniego pracodawcy – cesarza Karola V. Powstanie wtedy m.in. Cierniem koronowanie (1570 – 1575) i przeznaczona na własny nagrobek Pieta (1576), ukończona przez Jacopo Palmę. Malował je używając nie tylko pędzla, ale również palców, którymi rozprowadzał farbę na płótnie.
Tycjan zmarł 27 sierpnia 1576 roku podczas wielkiej epidemii dżumy, a jego ciało pochowane zostało pod posadzką kościoła dei Frari.
Zdaniem krytyków sztuki, w obrazach malarza książąt – księcia malarzy, jak Giorgio Vasari określił Tycjana w Żywotach najsłynniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów (1550), mieści się zapowiedź malarstwa przyszłych stuleci, z impresjonizmem włącznie. Nie bez powodu kopiowali je, naśladowali i interpretowali reprezentanci tak różnych gatunków, jak Watteau, Goya, Cezanne, Rembrandt, Manet i Rubens. Lakoniczna ocena, wystawiona mistrzostwu malarza przez jego przyjaciela, Aretino: Jest boski i nie ma sobie równych znajduje potwierdzenie w obecności dzieł Tycjana w największych galeriach świata (m.in. Gemäldegalerie w Dreźnie, Gallerie dell’Accademia w Wenecji, National Gallery w Londynie i Waszyngtonie, Luwr w Paryżu, Alte Pinakothek w Monachium, Gardner Museum w Bostonie, Museo di Capodimonte w Neapolu, Palazzo Pitti we Florencji.