W 150. rocznicę urodzin prof. Zygmunta Batowskiego
Dyrektorka Zamku Królewskiego w Warszawie
prof. dr hab. Małgorzata Omilanowska
zaprasza na panel dyskusyjny połączony z inauguracją wystawy
Zygmunt i Natalia Batowscy – o sztuce epoki Stanisława Augusta
18 czerwca 2026 r.
Biblioteka Królewska w Zamku Królewskim w Warszawie
We wspomnieniach o nim powraca obraz teczki, której nie chciał wypuścić z rąk. 1 września 1944 r. prof. Zygmunt Batowski został wypędzony przez niemieckich żołnierzy z domu przy ul. Brzozowej w Warszawie. Miał przy sobie notatki do właśnie opracowywanego tematu. Zginął tragicznie w okolicach Ogrodu Saskiego, a jego ciała nigdy nie odnaleziono. Tak zakończyło się życie jednego z najwybitniejszych polskich historyków sztuki, badacza, który przez ponad czterdzieści lat odkrywał dzieje sztuki tworzonej w Polsce i dla jej mieszkańców — od XVI do początków XIX w.
Urodzony 27 lipca 1876 r. we Lwowie, należał do pierwszego pokolenia historyków sztuki wykształconych na polskim uniwersytecie. Zawodowo związał się początkowo z Biblioteką Uniwersytecką we Lwowie, gdzie pracował w latach 1897–1917, w międzyczasie uzyskując doktorat i odbywając liczne podróże badawcze po Europie Zachodniej. W 1917 r. przeniósł się do Warszawy. Na Uniwersytecie Warszawskim stworzył Seminarium Historii Sztuki, późniejszy Zakład Historii Sztuki, i objął opiekę nad Zbiorem Odlewów Gipsowych. W 1919 r. został profesorem nadzwyczajnym, a od 1934 — profesorem zwyczajnym. W tym samym roku został pierwszym prezesem Oddziału Warszawskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Przez dekadę pełnił także funkcję dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. W czasie okupacji pracował w Muzeum Narodowym. Jego zainteresowania badawcze koncentrowały się wokół sztuki nowożytnej w Polsce, w szczególności epoki stanisławowskiej. Analizował kolekcje Stanisława Augusta — zbiory rycin, gemm i odlewów gipsowych — oraz twórczość artystów działających na dworze królewskim, takich jak Marcello Bacciarelli, Jean-Baptiste Pillement, Aleksander Kucharski, Johann Christian Kamsetzer czy Jean-Pierre Norblin de la Gourdaine. W 1929 r. poślubił Natalię Kodym. Szybko stała się jego najbliższą współpracowniczką. Studiowała filologię angielską i historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, wspierała męża w pracy badawczej, przepisując jego teksty i porządkując materiały. Z czasem wypracowała własną drogę naukową.
Wojna przyniosła niepowetowane straty. Znaczna część notatek i nieopublikowanych prac Batowskiego uległa zniszczeniu. To, co ocalało, Natalia Batowska uporządkowała i opracowała. Po śmierci męża publikowała jego teksty, udostępniała materiały badaczom, a jego niedokończone studia — jak pracę o Kamsetzerze — doprowadziła do formy naukowej rozprawy. W 1960 r. obroniła doktorat. Prowadziła własne badania, będąc jednocześnie strażniczką dorobku męża.
9.00—9.30 Powitanie
9.30—10.00 Powitanie z kawą
Rejestracja uczestników i prezentacja wystawy
10.00—10.15 Otwarcie panelu
prof. dr hab. Małgorzata Omilanowska, Dyrektorka Zamku Królewskiego w Warszawie
I. Życiorys i wczesna działalność
10.15—11.15
Katarzyna Słojkowska, Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie
dr Mariusz Smoliński, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego
II . Gabinet Rycin Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie
11.15—12.15
dr Małgorzata Biłozór-Salwa, Gabinet Rycin Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie
Przemysław Wątroba, Gabinet Rycin Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie
12.15—12.45 Przerwa
III. Kolekcja rzeźb i gemm Stanisława Augusta
12.45—13.45
prof. dr hab. Katarzyna Mikocka-Rachubowa, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk
dr Monika Dunajko-Ceglińska,Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego
Norbert Haliński, Zamek Królewski w Warszawie
IV. Malarki i malarze Stanisława Augusta
13.45—14.45
dr hab. Aleksandra Bernatowicz, prof. IS PAN, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk
prof. dr hab. Joanna Sosnowska, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk
14.45—15.45 Przerwa
V. Norblin i Chodowiecki
15.45—16.45
dr Kamilla Pijanowska-Badysiak, Muzeum Narodowe w Warszawie
Jakub Pączek, reżyser, historyk
16.45—17.15 Zakończenie
Prowadzenie:
- dr Paweł Ignaczak Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
- Marta Zdańkowska Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum
Projekt zorganizowany przez Zamek Królewski w Warszawie pod patronatem
Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie