Koncert z cyklu Mecenasi sztuki, 21 czerwca 2015 r.

21 czerwca 2015 r.

 

 

Sala Wielka

 

godz. 18.00

 

Wpływy włoskie na dworze hiszpańskim

królowej Isabeli de Farnesio

 

Wykonawcy:

Ensamble Ars Hispaniae

 

Jorge Enrique García Ortega – alt

Leonardo Luckert Barela – wiolonczela barokowa

Ana Moreno Aranda – klawesyn

  

 

Po kilku latach współpracy w ramach różnych formacji muzycznych, Jorge E. García Ortega, Leonardo Luckert Barela i Ana Moreno Aranda, znakomici muzycy specjalizujący się w muzyce dawnej, założyli zespół Ensemble Ars Hispaniae, mając na celu popularyzację pereł hiszpańskiego repertuaru z XVI, XVII i XVIII wieku oraz pokazanie ich wpływu na muzyczny kontekst europejski i latynoamerykański. W programie zespołu znajdują się dzieła poświęcone Św. Teresie, Miguelowi Cervantesowi i José de Torres y Martínezowi Bravo.

 

W swych poszukiwaniach zwracają również uwagę na upowszechnianie mniej popularnych utworów innych kompozytorów, jak na przykład twórców pełnych włoskiego wirtuozerstwa kantat czy duetów Haendla.

 

Jorge Enrique García Ortega (tenor) ukończył studia w klasie fletu poprzecznego w Kordowie i Paryżu, gdzie rozpoczął studia wokalne u Davida Masona, Carlosa Meny i Richarda Levitta (Bazylea). W 2011 roku uzykał tytuł magistra w klasie śpiewu w londyńskim Trinity College. Współpracował z takimi formacjami jak La Hispanoflamenca, Collegium Vocale Gent i hiszpańskim Bozes de Al Ayre oraz z takimi dyrygentami jak Philippe Herreweghe, Eduardo Herreweghe czy Diego Fasolis. Występował z koncertami w najważniejszych audytoriach europejskich (Paryż, Wiedeń, Amsterdam) i amerykańskich.

 

Leonardo Luckert Barela (wiolonczela barokowa) urodził się w Wenezueli. Wykształcenie muzyczne zdobywał w tamtejszym Systemie Orkiestr Młodzieżowych. Następnie kontynuował studia muzyczne w Caracas, Sewilli i Eskurialu. Specjalizował się w wiolonczeli i violi da gamba. Prowadził kursy mistrzowskie między innymi w Kordobie, Aranjuez, Aracenie i Madrycie. Współpracuje z tak znamienitymi zespołami jak Al Eyre Español, La Dispersione i Tritonus. Koncertował w całej Hiszpanii, a także w wielu krajach Europy i Ameryki.

 

Ana Moreno Aranda (klawesyn) jest profesorem Konserwatorium im. Cristobala de Moralesa w Sewilli. Wykształcenie muzyczne zdobywała w Salamance i Trossingen (Niemcy). Uzyskała tytuł magistra historii sztuki, muzykologii i klawesynu (muzyka dawna). Odbyła wiele kursów u znamienitych profesorów tego instrumentu oraz muzyki kameralnej, takich jak Neal Peres da Costa, Gordon Muray, Huguette Dreyfus, Jacques Ogg, Marieke Spaans, Lars Ulrik Mortensen, Anton Steck, Rolf Lislevand. Koncertowała w Hiszpanii, Niemczech, Szwajcarii i Brazylii.

 

 

José de Torres (1665-1738)          Flavescite, serenade (Odnajdźcie spokój)

Cantada al Santísimo al estilo Italiano (1734) (Kantata w stylu włoskim do Najświętszego)

aria:              Flavescite, serenade  (Odnajdźcie spokój)

recytatyw:     Expugnate, debellate  (Przezwyciężcie, pokonajcie)

aria:              Ad fontem gratiae (Do źródła łaski)

recytatyw:     O suavis dulcedo (O delikatna słodyczy)

aria:              Heu Jesu, mi care (O Jezu mój drogi)
                    Alleluia

 

Domenico Scarlatti (1685-1757)   Fille, giŕ piů non parlo  (Córki, już nic nie mówię)

recytatyw:  Fille, giŕ piů non parlo (Córki, już nic nie mówię)

aria:           Allor ti pentirai (Teraz będziesz żałować)

recytatyw:  Oh! Quale, oh! Dio (O wielki jesteś Boże)

aria:           Sol ti Armenta o cara



Antonio Caldara
(1670-1736) Sonata IV d-moll
Allegro – Largo – Allegro assai

José de Torres     Cercadme, flores 

(Otoczcie mnie kwiaty)
Cantada al S[antísimo] S[acramento] (Kantata do Najświętszego Sakramentu)

aria w tempie wolnym:   Cercadme Flores (Otoczcie mnie kwiaty)

recytatyw:          El dulce afán (Słodkie pragnienie)

aria:                   Qué dulce es mi mal (Jak słodkie jest moje cierpienie)

recytatyw:          De cándidas espigas (Czyste kłosy)

aria:                   Lograr su pareza (Osiągnąć czystość)

 

II

José de Torres           Hermosa blanca nube (Piękna biała chmura)
Cantada al Santísimo (1714)

recytatyw:          Hermosa blanca nube (Piękna biała chmura)

aria:                   Un nuevo aliento hoy cobra el dolor (Nowy oddech przynosi ból)

recytatyw:          Ay de mí, si no sigue mi fineza (O ja biedny, jeśli utracę wiarę)

aria:                   Seguir luciente tan sacro Oriente (Podążając za światłem świętego Wschodu)

recytatyw:          Mortal, sigue a tu Dios (O, śmiertelny, podążaj za swym Bogiem)

aria grave:          Santa luz es la que quiere (Święte światło jest tym, co Cię miłuje)

wesołe strofy:     Pues esa luz me guía (Niech to światło mnie prowadzi)

José de Torres      Obra de 1-o tono bajo (Dzieło o stopień niżej)

José de Torres      Con afecto y armonía  (Z uczuciem i harmonią)
Cantada al Santísimo (1729)

recytatyw:  Caudillo heroico armado    (Zwycięski, zbrojny Królu)
aria:           Con afecto y armonía (Z uczuciem i harmonią)
recytatyw:  Ea, Seńor divino (Witaj boski Panie)
aria:           En tierna calma (Błogi spokój)

 

 

 

W 1714 roku Filip V, pierwszy król Hiszpanii z dynastii Burbonów, zawarł drugie małżeństwo. Ożenił się z Elisabettą Farnese – Isabel de Farnesio – która została królową Hiszpanii. Ta wielka miłośniczka sztuki wprowadziła modę na styl włoski, która od tego czasu zaczęła dominować na madryckim dworze. Dzięki jej mecenatowi do królestwa zjechała liczna grupa artystów włoskich, dając początek interesującej symbiozie stylów.

 

W dziedzinie muzyki zachodziło wówczas wiele ciekawych zjawisk. Wraz z nową królową do Madrytu przybył słynny śpiewak Farinelli, a w skład świty jej synowej Barbary de Braganza, wchodził klawesynista Domenico Scarlatti. Nawet w liturgii, zawsze bardziej tradycyjnej, zreformowana Capilla Real  (Kaplica Królewska) nabrała włoskiego kolorytu. Hiszpańskim przedstawicielem tej instytucji muzycznej był José de Torres y Martínez Bravo i to w jego dziełach szczególnie wyraźnie widoczna jest owa zmiana stylu.

 

Kantaty wykonywane podczas koncertu są właśnie świadectwem italianizacji hiszpańskiego dworu królewskiego. Już sam tytuł: Cantata al Santísimo al estilo italiano (Kantata do Najświętszego w stylu włoskim) pokazuje dobitnie, w jaki sposób José de Torres musiał dostosować się do nowego kierunku i zrobił to znakomicie. Często mówi się, że moda włoska w muzyce zajęła miejsce tradycji hiszpańskiej, ale José de Torres w istocie dokonał "hispanizacji" włoskiej kantaty wzbogacając dwoistość recytatywu i arii.

 

Jednym z autorów, dzięki którym José de Torres poznał nowy styl był Domenico Scarlatti, neapolitańczyk przybyły do Hiszpanii w 1729 roku wraz ze świtą Marii Barbary de Braganza, osiadły na dworze w roku 1733. Dzieła wykonywane w dzisiejszym koncercie zostały skomponowane w Madrycie i są typowe dla stylu włoskiego, w którym recytatyw i aria występują naprzemiennie. Należy podkreślić, że obaj artyści wpływali na siebie i dzieła Scarlattiego pełne są odnośników do muzyki hiszpańskiej.

 

Tę symbiozę widać nie tylko na dworze hiszpańskim. Nieco wcześniej, podczas wojny o sukcesję hiszpańską kompozytor wenecki, Antonio Caldara, osiadły w Barcelonie na dworze Karola VI Habsburga skomponował Il piu bel Nome – pierwszą włoską operę napisaną i wystawioną na Półwyspie Iberyjskim w 1708 roku. Z tego właśnie względu, Caldara może być uważany za prekursora włoskiego stylu w Hiszpanii.

 

José de Torres y Martínez Bravo potrafił połączyć w genialny i elegancki sposób tradycyjny styl Coplas, następczyń bardzo hiszpańskich gatunków takich jak VillancicoTono, z formułą recytatyw – aria i wirtuozowskim stylem włoskim, zachowując przy tym kastylijski charakter i religijną tematykę. 

 

Jedyne dostępne obecnie utwory José de Torresa na instrumenty klawiszowe to podpisane jego nazwiskiem manuskrypty zachowane w zbiorze Sanchez Garza w Meksyku. Zachowala się niewielka liczba dzieł tego kompozytora, który przez 26 lat  był nadwornym organistą. Większość zbiorów muzycznych Capilla Real spłonąła w 1734 roku w pożarze. Manuskrypt Libro que contiene onze partidos del M. Dn. Joseph de Torres to utwory spisane przez dwóch jego uczniów i poprawione przez kompozytora. Wśród nich znajduje się Obra de 1o tono bajo. Możemy w nim podziwiać styl José de Torresa wywodzący się z kastylijskiej szkoły organowej, połączony z motywami włoskimi, które przyswoił, gdy na dworze nastała moda na styl włoski. Obra de 1o tono bajo jest kompozycją dwuczęściową z tematem fugi, przerywanej wirtuozowskimi motywami w ramach koła kwintowego.


 

 

 Bilety do nabycia w kasach Zamku Królewskiego w Warszawie